Doğa canlılar için her ne kadar zorlayıcı olsa da, barındırdığı mucizeler de bir o kadar fazla oluyor. Doğumdan ölüme pek çok hastalıklar ile mücadele eden insanoğlu, sağlığına yeniden kavuşmak için doğanın bizlere sunduğu fırsatları keşfetmenin peşinde her geçen gün önemli adımlar atıyor.
Son yıllarda Zerdeçal üzerinde yapılan çalışmalar, bu baharatın, ilerleyen yaşlarda demans ve Alzheimer’a neden olan, beyin dejenerasyonun önüne geçebileceğini göstermiş ve tedavi metotları üzerinde yeni yaklaşımların ortaya çıkmasına neden olmuştur. Zerdeçal üzerinde yapılan bu çalışmaların detayına girmeden önce Alzheimer’ın ne olduğuna biraz daha yakından bakalım.
Dr. Alois Alzheimer’ın 1906 yılında özellikle yaşlı bireylerde yaşanan hafıza kayıpları ile normal olmayan davranışları tanımlamış, nedenleri incelemek üzerine hastaların beyin dokularını incelemiş ve beyin hacimlerinin önemli ölçüde küçüldüğünü tespit etmiştir.
Bu süreçten sonra yapılan çalışmalarda ise Alzheimer’ın nedenleri daha iyi anlaşılmaya başlanmıştır. Yaş ilerledikçe, beyinde sinir hücrelerinde tau proteinleri ile amiloid beta plaklarının birikmesi, hatırlama ve yön duygusunun bozulmasına neden olmaktadır. Bu istenmeyen maddelerin neden ortaya çıktığı ile ilgili net bir bilgi şu anda olmamasına rağmen, çevresel koşullar, stres ve genetik faktörlerin önemli olduğu noktasında önemli ipuçları elde edilmiştir.
Amiloid Peptid Plak
Blennow 2010, Lewczuk 2015, Lame 2011
Görselden Alzheimer hastalarına ait sinir hücresinin nasıl bozulduğu görülmektedir.
Dünya’da 50 milyondan fazla insanda demans (hastaların 2/3’sinde ise Alzheimer’ın gelişmektedir) olduğu rapor edilmektedir. 2030’da bu sayının 76, 2050 yılında ise 133 milyona ulaşması beklenmektedir. Diğer yaklaşmakta olan sorun ise önümüzdeki yıllarda yaşlı nüfusun dünyada gittikçe artacak bir ivme ile artmış olmasıdır.
Türkiye’deki duruma gelecek olursak, 600 binden fazla kişinin bu hastalıkla mücadele ettiği bilinmektedir. TÜİK’in verilerine göre 65 yaş üzerindeki nüfus, son 5 yılda % 21 artmış ve 2019 yılında ise toplam nüfus içerisindeki payı % 9’a ulaşmıştır. Bu trend ile 2023 yılında nüfus içerisindeki yaşlı nüfusu oranı % 10’a, 2030’da ise % 13 seviyesine ulaşacağı öngörülmektedir.
Alzheimer ile ilgili bu girişi yaptıktan sonra Zerdeçal üzerinde yapılan araştırma ve sonuçlarına geçebiliriz.
Zerdeçal yani “hint safranı” olarak adlandırılan bu baharat, 2500 yıldır özellikle Hindistan olmak üzere Asya ülkelerinde sıklıkla kullanılmaktadır. İçeriğindeki etken madde olan kurkuminin, yapılan çalışmalar neticesinde, 70-79 yaşlarında Hindistan’da yaşayan bireylerde Alzheimer’a yakalanma oranının Amerika’ya kıyasla 4,4 kat daha azalttığı yönündedir.
Aşağıdaki görselde, kurkuminin Alzheimer’lı farelerdeki amiloid plakalarını nasıl azalttığını ile ilgili grafik bulunmaktadır. A grafiği, kurkuminin bu plakaların birbirleri ile bileşmesini engellediğini gösterirken; B grafiğinde ise daha öncesinde birleşerek daha büyük parçalar oluşmuş plakaların parçalandığını ifade etmektedir.
Aşağıdaki görselde değişik miktarlardaki kurkuminin amiloid plaklarını nasıl bağladığını göstermektedir. Diğer bir ifade ile yukarıda verilen grafiğin görsel temsili olduğunu belirtebiliriz. A’dan F’ye olan azalmalar tıp dünyası için umut verici olmuştur.
Zerdeçal’in konu olduğu bir diğer araştırma alanı ise bağışıklık sistemine olan etkisidir. Makrofaj hücrelermiz, hastalık yapıcı mikroorganizmaları ve diğer istenmeyen bileşikleri sindirerek bizleri korumakla görevlidir.
2006 yılında UCLA’da yapılan araştırma, Zerdaçal etken maddesi kurkuminin makrofaj hücrelerini aktif hale getirerek beyindeki bu plakaları temizlemeye başladığını göstermektedir.
A. görselinde, Alzheimer’lı bir bireye ait makrafoj hücresini göstermektedir. Etrafındaki parlak alan ise amilod tabakalarıdır. B. görselinde ise Zerdeçal ile etkin hale getirilmiş makrofaj hücresinin, etrafındaki parlak alanı temizlediği görülmektedir.
Sonuç olarak; Zerdeçal’in Alzheimer üzerindeki olumlu etkileri bilim dünyasında gittikçe dikkat çekmektedir. Ancak bu etkilerin görülebilmesi için düzenli olarak uzun süre kullanımın önemli olduğunu belirtmekte fayda vardır. Bu baharatı hayatımıza daha çok dahil etmek faydalı olsa da, aktif yaşam, sigara ve alkolden uzak durup yediklerimize dikkat ederek beyin sağlığımızı güçlendirmek hepimizin elinde olan bir süreçtir.
Kaynaklar
Shrikant M. and Palavinelu K. The effect of curcumin (turmeric) on Alzheimer’s disease: An overview. Annals of Indian Academy of Neurology (2008) 1-13
Zhang et al. Curcuminoids and amyloid-β uptake by macrophages of Alzheimer’s disease patients. Journal of Alzheimer’s Disease 10 (2006) 1–7
