“Gıda Güvenliği” kavramı son birkaç yıldır Türkiye’de gittikçe adından söz ettirmeye başlamıştır. Ancak her ne kadar ismi gündemde olsa da maalesef yeteri kadar hak ettiği yeri şu aşamada alamamıştır.
“Gıda” kavramı çok geniş bir alanı kapsadığı için belki de burada boğulup gidiyoruz. Boğulup gitmekten kastım, herkesin bir düşüncesi var ve bu durum geçmişten gelen alışkanlıklarımız ile harmanlanınca, enteresan ve asılsız bilgi yığınları ortaya çıkmaktadır.
Okumayı sevmeyen bir toplum olduğumuz için kulaktan dolma bilgiler ile çok sıklıkla etrafımızda uçuşmaktadır.
Tabi konu gıda olunca kulaktan dolma bilgiler yerine kolay uygulanabilir bir kaç önerim olacak. Öncelikle ambalajlı bir gıda alırken dikkat edilmesi gereken çok temel noktalar var. Bunlara değinmeye çalışalım.
Bu yazı dizisine ise öncelikli olarak aldığımız gıdaların etiketlerini nasıl okumamız gerektiği üzerine başlangıç yapabiliriz.
- Ambalaj: Gıdaların satışında etkeni büyük olan ambalajlar bize aslında ilk fikri vermektedir. Ambalajın görünür yüzeyinde herhangi bir deformasyon olmaması son derece önemlidir. Yırtık, delik, şişmiş, çökmüş vb kusurları olan ambalajlardan uzak durmalıyız.
- Etiket: Gıdalar hakkında bize fikir veren diğer bir nokta ise ambalaj üzerindeki etiket bilgileridir. Gıdayı tüketmeden önce mutlaka ürünün son kullanma tarihine bakılması gerekiyor. Son kullanım tarihi ile birlikte aşağıdaki noktalarda incelenmelidir.
- Muhafaza koşulları: Gıdaların nasıl muhafaza edileceğini gösterir. Tavsiye edilenin dışında bekletilmemesi gerekmektedir.
- Alerjen uyarıları: Eğer bir ürüne yönelik özellikle alerjiniz ve/veya duyarlılığınız varsa bu bölüm sizin için daha da önem kazanmaktadır. Yasal olarak gıdalarda bu bildirimlerin yapılması gerekmektedir. Türk Gıda Kodeksi, Etiketleme Yönetmeliğinde bildirilmesi gereken zorunlu alerjenlerin listesi mevcuttur. Bu listenin dışındaki ürünlerde ise bildirim zorunlu değildir.
- Gıdanın üreticisi adresi ve iletişim bilgileri: Gıdanın kim tarafından üretildiği ve iletişim bilgilerinin olduğu alandır. Eğer ürünle ilgili bir sorun yaşarsanız doğrudan bu iletişim kanallarına yönelebilirsiniz. Tabi bazı firmalar bunun yanında “Call Center” kanalı ile de yardımcı olabilmektedir.
- İşletme Kayıt veya Onay Numarası: Bu numaraların yasal olarak gıdalarda bulunması gerekir. Bir nevi üreticinin lisans numarası olarak da düşünebilirsiniz.
- İçerik bilgileri: Gıdanın hangi maddeler kullanılarak yapıldığını gösteren alandır. Özellikle sevmediğiniz ya da tüketmeyi istemediğiniz maddeleri bu bölümden kontrol edebilirsiniz.
- Enerji Öğeleri: Ambalajlı ürünlerde gıdanın kalori bilgilerinin bulunduğu alandır. Bu alanda genel olarak yağ miktarı, şeker, lif, tuz vb bilgiler bulunmaktadır. Bu bölüm aslında gıdanın nasıl bir yapısı olduğu hakkında daha fazla bilgi vermektedir. Enerji öğeleri genel olarak katı gıdalar için 100 gr, sıvı gıdalar için ise 100 ml için geçerlidir. İlk olarak gıdaların şeker ve tuz miktarına bakılmasını öneririm. Aslında sadece bu konu bile başlı başına bir yazı dizisini oluşturur hemen söyleyeyim 🙂 Neyse…Şeker ve tuz miktarlarını kontrol ederken Dünya Sağlık Örgütünün tavsiyelerine kulak vermenizi öneririm. DSÖ bir günde toplam şeker tüketiminin alınan toplam kalorinin % 5’ini geçmemesi gerektiğini belirtmiştir. Standart olarak 2000 kcal’lik bir günlük besin tüketiminde ise bu miktar 50 gr’a tekabül etmektedir.
Tuz miktarı ise 5 gr’ı geçmemesi gerekmektedir. Tabi aslında sadece tuz miktarına bakarak karar vermek çok doğru olmayabilir. Burada toplam tüketilen sodyum miktarının da etkisi vardır. Aldığımız sodyum miktarı da 2 gr’ı geçmemesi gerekmektedir. Bunun içerisine tuz, sodyum (Na) içeren tatlandırıcılar ve gıda katkı maddeleri de geçerlidir. Etiketleri bu yönde okumak son derece faydalı olacaktır.
* Üretim ve Son Kullanma Tarihleri: Anlaşılması en kolay bilgilerden birisidir. Ama genelliklede en çok gözden kaçırılan yerdir. Bir ürünün son kullanma tarihi ne kadar uzak ise o kadar iyi olduğun söyleyebiliriz. Eğer ürünü hemen tüketmeyecekseniz o zaman daha uzun ömürlü olanlarına yönelmenizi tavsiye ederim. Üretim tarihi ise o ürünün hangi tarihte üretildiğini bize gösterir.
Tabi bu bilgiler ışığında özellikle belirtmek istediğim bir konu daha var:
Gıdaların üzerinde yazan son kullanma tarihleri aksi bir tavsiye olmadıkça ambalajını hiç açmadığınız sürece geçerlidir. Çünkü üreticiler, ambalaj açıldıktan sonra tüketicilerin ne şekilde muhafaza edeceğini bilemedikleri için bu sorumluluğun altına girmeyi istemezler. Ancak bazı ürünlerde ambalajı açıldıktan sonra ürünün ne kadar süre kullanılabileceği yönünde bilgi veren açıklamalar da mevcuttur. Buna içme sütlerini ve meyve sularını örnek gösterebiliriz. Size tavsiyem mutlaka ambalajı bu doğrultuda kontrol ediniz. Eğer ambalajın açıldıktan sonraki kullanım ömrü ile ilgili bir bilgi bulamıyorsanız mümkün olan en kısa sürede tüketmenizi öneririm.
* Özel kullanım bilgileri: Bu bilgiler gıdanın ısıtılması, donuk bir gıdanın çözdürülmesi vb. ilave bilgileri içermektedir. Bu açıklamalarında dikkatli bir şekilde okunması gerekir.
Şimdilik bu kadar…
