Şarap…
Bazıları kırmızı, bazıları beyaz sever. Bazıları ise tam bu ikisinin ortası olan rose rengindeki olanları tercih eder. Seçenekler ve zevkler o kadar fazla ki…Tıpkı bira gibi şarabın da kendine ait bir tarihi var, hatta bu tarih öylesine kuvvetlidir ki dini seramonilerde ve ölümden sonraki hayatta dahi kendine yer bulmuş ve kendine ait bir kültürü inşa etmiştir.
Kelime kökeni olarak Arapça’da şrb kökünden geldiği düşünülen şarap, sarhoş edici her türlü içecek olarak anlamlandırılmış, şurb veya maşrab kelimeleri ile bağlantılı olduğu düşünülmüştür. Kelime anlamı her ne kadar sarhoş edici içecek olsa da tasavvuf edebiyatında, şarkılarda, şiirlerde, resimlerde ve sanatın pek çok alanında bir metafor edildiğine sıkça rastlanmaktadır. İnsanoğlu ile arasındaki bağ işte bu kadar sıkı ve iç içedir.
Günümüze geldiğimizde ise şarabın da kendi içerindeki üretim tekniklerinin çeşitlenmeye başlaması, farklı içeceklere ilham kaynağı olmuştur. Özellikle şarap bazlı üretilen ürünler de bunu daha sık görebiliyoruz.
Peki şarap nedir?
Şarap, üzümlerin fermente olması sonucunda açığa çıkan tat ve aromaların etil alkole eşlik etmesi sonucunda ortaya çıkan içecek olarak ifade edilebilir. Ama tabi ki bu işlem beraberinde bir o kadar teknik ve nüans gerektirmekte… Şarabın tadına etki eden çok fazla değişkenin olması her üretilişinde ayrı bir hikaye ve karakterin ortaya çıkmasına neden oluyor. Bunlara daha sonra ki yazılarda ayrı ve detaylı olarak değinmeye çalışacağım.
Devam edecek olursak, eski ve yeni dünya dönemi olarak bu yolculuğu ikiye ayırabiliriz. Fransa, İtalya, İspanya, Portekiz, Almanya eski dünya; Amerika Birleşik Devletleri, Güney Afrika, Yeni Zelanda, Avusturalya, Arjantin, Şili’yi ise yeni dünya olarak konumlandırabiliriz. Bununla birlikte; yeni dünya ülkeleri eski dünya ülkelerinde yetişen üzümleri kendi bölgelerinde yetiştirmeye başlaması ile özellikle son 30 yılda şarap üretiminde belirli bir yer aldığını görebiliriz. Dünya şarap üretiminde ilk üç sırayı İtalya, Fransa ve İspanya yani eski dünya şarapçılığı almaktadır.
Tablo 1: Dünya şarap üretimi (hektolitre) – 2017
Bu tabloda özellikle Çin’in üretimi göze çarpmaktadır. Çin ayrıca şarap tüketimi anlamında dünyanın en büyük pazarı olması ile birlikte, 2020 yılına kadar bu pazarın yaklaşık 21 milyar dolar olacağı tahmin edilmektedir. Ancak şarap kalitesinin ne olduğu şu an için tam bir muamma…
İhracat yönünden verilere bakacak olursak İspanya’nın ufak bir fark ile lider konumunda olduğunu görmekteyiz.
Tablo 2: 2017 yılında şarap ihraç eden ülkelerin dünya pazarından aldığı pay (milyon hektolitre)
Şili’nin özellikle dünya ticaretinde dördüncü olması dikkat çekici diğer bir noktadır. Bu sıralamanın nedenlerini ise devlet desteği, ürün çeşitliliği ve markalaşma olarak ifade edebiliriz.
Türkiye’nin konumu ise şu anda maalesef çok gerilerde kalıyor. Bu konuda güncel geçerli bir veriye ulaşmak bile çok zor. Bunun en temel nedeni ise ülkemizde şaraba olan bakış açısının henüz tam anlamı ile istenilen seviyede olmamasıdır. Ulaşabildiğim en güncel veriye dayanarak 2015 yılı içerisinde Türkiye’nin dünya pazarında elde ettiği oran ise %0,05 olarak gerçekleşmiştir (Tablo 4). Yukarıdaki veriler ile daha rahat kıyaslayabilmek amacıyla 2015 yılına ait dünya şarap üretiminde söz sahibi olan ülkelerin konumunu aşağıda bulabilirsiniz. (Tablo 3)
Tablo 3: 2015 yılı dünya şarap üretim miktarları ve ülkelerin % payları (1000 litre üzerinden)
Tablo 4: 2015 yılı dünya şarap üretim miktarları ve ülkelerin % payları (1000 litre üzerinden)
Şarap üretimimizin bu kadar gerilerde olmasının nedeni üzüm yetersizliğinden değildir. Çünkü 2016 yılında dünyadaki üzüm üretim miktarının % 4’ünü karşılayıp İspanya’dan sonra 6. sırada yer almaktayız. Burada daha çok devlet politikalarının net etkisi olduğunu tahmin etmek zor değil aslında. Almanya ürettiği üzümlerin % 100’ünü, Fransa % 99’unu, İspanya %87’sini, İtalya % 85’ini şaraba dönüştürürken, bu oranlar Türkiye’de %2 ve İran’da %1’ini olarak gerçekleşmiştir.
Tablo 5: Dünya üzüm üretimi ve üzümden şaraba dönüşüm oranları
Tabi bir de bu oranlardan piyasanın toplam değeri üzerinden de yapılan araştırmalar mevcut. 2016 yılında şarap pazarının 29 milyar Euro civarında olduğu hesaplanmıştır. Türkiye’de bu sektöre yeteri kadar destek geldiği takdirde hem iş gücü hem de ihracat anlamında olumlu etki yaratacağı çok açık bir şekilde görülmektedir. Corvus markasını oluşturan Reşit Soley, 60 kuruş maliyetli bir üzümü 145 liralık bir raf ürünü haline getirebildiğini ifade etmiş. Gerisini siz düşünün.
Şarap yolculuğuna üretimde ve ihracat anlamında ülkelerin konumu ve dünya pazarındaki yerlerine değinerek başlamış olduk. Sonraki yazılarda ise üzüm çeşitleri, şarap kalitesi, üretim aşamaları vb. pek çok noktaya vaktimin elverdiği sürece değinmeyi düşünüyorum. Konu fazlası ile geniş olduğu için bir zaman sonra kapsamlı bir kaynak ortaya çıkacağını ümit ediyorum.
Sevgiler…
Kaynaklar:
2017 World Vitiviniculture Situation, OIV (International Organisation of Vine and Wine) Statistical Report on World Vitiviniculture, page 8